مدیریت و برنامه ریزی امور فرهنگی

دکتر عليرضا احمدوند - الفباي برنامه ريزي براي رسيدن به اهداف دلخواه
چرخ موفقيت چگونه مي‌چرخد؟ 

بسياري از کتاب‌ها، مجلات و نوشته‌هايي که به موضوع موفقيت مي‌پردازند، يک نقطه اشتراک اصلي دارند؛ اينکه همه‌شان در اين قضيه هم‌نظرند که افراد براي دستيابي به موفقيت، بايد بدانند که کجا مي‌خواهند بروند يا به چه جايگاهي مي‌خواهند برسند. ولي براي رسيدن به موفقيت، چگونه مي‌توان تعيين کرد که کجا بايد برويم و به چه اهدافي دست پيدا کنيم؟ اگر اين سوال در ذهن‌تان چرخ مي‌خورد و دنبال جوابي برايش هستيد، با ما همراه شويد تا بيشتر راجع به تعيين مسير پيشرفت و برنامه‌ريزي براي رسيدن به اهداف مورد نظر صحبت کنيم...

خيلي وقت‌ها دچار اين احساس شده‌ايم که خواسته‌ايم تغييري در زندگي خودمان ايجاد کنيم اما دقيقا نمي‌دانستيم که چه تغييري و چه چيزي! اين احساس بيشتر به اين شکل بوده که از وضعيت موجود راضي نبوده‌ايم و به دل‌مان افتاده که وضع مي‌تواند بهتر از اينها باشد و ما هم مي‌توانيم دست به تغيير و پيشرفت بزنيم. نکته مهم قضيه اينجاست که اتفاقا هر چه‌قدر دقيق‌تر و با جزييات بيشتر بتوانيم براي خودمان مشخص کنيم که به چه چيزي قرار است برسيم و دستيابي به چه مقصود و هدفي برايمان مهم است، ضروري‌ترين گام را در تحقق روياهايمان و تبديل شدن به يک فرد موفق در زندگي برداشته‌ايم. 

ترسيم چرخ موفقيت

يکي از ابزارهاي مفيد و کاربردي که مي‌توان از آن استفاده کرد و با کمک آن مشخص نمود که قرار است براي موفقيت، روي چه مواردي تمرکز کنيم، ابزاري به نام «چرخ موفقيت» است. «چرخ موفقيت» يا که نمونه‌اي از آن را در شکل ملاحظه مي‌کنيد، قرار است به ما کمک کند که به صورت يک شکل يا تصوير، معلوم کنيم که در چه زمينه‌هايي، چه‌قدر قوي هستيم و بايد کدام يک از نيازهايمان را تقويت کنيم و ارتقا دهيم. براي آنکه شما بتوانيد يک چرخ موفقيت را براي خودتان ترسيم کنيد، بايد مراحل زير را انجام دهيد:

1 تهيه فهرست

فهرستي از مواردي که خودتان فکر مي‌کنيد براي رسيدن به موفقيت، برايتان مهم است و بايد آنها را در نظر بگيريد، تهيه کنيد. مثلا در اين فهرست بايد مواردي مثل ارتباطات اجتماعي، شغل، زندگي خانوادگي، تحصيلات، تسلط به زبان خارجي، تسلط به علوم رايانه و... گنجانده شده باشد. براي شروع بهتر است حداقل شش تا هشت مورد مهم را فهرست و انتخاب کنيد و آنها را در چرخ‌تان بگنجانيد. اين موارد، آن چيزهايي خواهند شد که شما براي موفقيت در آينده بايد روي آنها حساب باز کنيد و ارتقايشان بدهيد.

2 امتيازدهي

براي هر کدام از مواردي که فهرست کرده‌ايد، به خودتان از 1 تا 10 امتياز دهيد. اگر در آن زمينه وضع بسيار عالي داريد عدد 10 را اختصاص بدهيد و به ترتيب، هرچه وضع‌تان خراب‌تر و بدتر است، نمره پايين‌تري به خودتان بدهيد. براي هر کدام از موارد، جداگانه اين امتياز را بدهيد. طبيعي است که امتيازهاي شما در هر زمينه با ديگري متفاوت خواهد بود.

3 دايره روي کاغذ سفيد

حالا يک دايره (يا چرخ) روي يک کاغذ سفيد (مشابه شکل نمونه) ترسيم کنيد و آن را به تعداد مواردي که فهرست کرده بوديد (مثلا شش مورد) تقسيم‌بندي کنيد. کنار هر کدام از قطعات تقسيم‌شده، نام مواردي را که انتخاب کرده بوديد، بنويسيد. در هر بخش از دايره تقسيم‌بندي شده، يک خط منحني رسم کنيد که امتيازهايي را که به خودتان داده‌ايد، نشان دهد. مثلا اگر امتياز 5 از 10 به خودتان داده‌ايد، اين خط منحني را در وسط آن بخش بکشيد و هر چه‌قدر که امتيازتان پايين‌تر است، خط منحني کوچک‌تري را نزديک به مرکز دايره رسم کنيد. لزومي ندارد که خيلي دقت به خرج بدهيد. قرار نيست اين دايره را به شيوه يک مهندس ترسيم کنيد. بلکه فقط قرار است يک نماي کلي و تصويري کاربردي از وضعيت خودتان پيدا کنيد. پس از پايان اين مرحله، شما يک «چرخ موفقيت» نيمه کامل شده خواهيد داشت که مي‌توانيد در پيش چشم خودتان نصب کنيد تا بتوانيد برنامه درازمدت‌تان را براي حرکت به سوي موفقيت، مشخص نماييد.

چگونه مسير موفقيت را ترسيم کنيم؟

حالا با تصويري که جلوي چشم داريد، مي‌توانيد براي دستيابي به موفقيت براي هر کدام از مواردي که فهرست کرده‌ايد، هدف‌گذاري کنيد. اهدافي که براي هر مورد مي‌نويسيد، بايد داراي خصوصيات زير باشد:

• دقيق و اختصاصي باشد: يعني با دقت و به شيوه‌اي مشخص، معلوم کنيد که چه چيزي مدنظرتان است. مثلا بگوييد «افزايش مهارت زبان انگليسي خودم تا سطح پيشرفته در زمينه مکالمه، خواندن، نوشتن و صحبت کردن.»

• قابل‌اندازه‌گيري باشد: نبايد کلي‌گويي انجام دهيد. بايد معلوم کنيد که با چه روشي به سمت هدف‌تان مي‌رويد و با چه وسيله‌اي، رسيدن به آن را مي‌سنجيد. مثلا بگوييد که مي‌خواهم مهارت زبان انگليسي را در کلاس... با متد... بياموزم و تا نمره... يا سطح... پيشرفت کنم.

• قابل دستيابي باشد: هدف‌گذاري شما بايد رويايي و غيرقابل دستيابي نباشد. بايد توان علمي، جسمي، مادي و معنوي شما براي رسيدن به آن هدف، متناسب باشد. مثلا اگر شرکت در کلاس زبان انگليسي خصوصي را مدنظر داشته باشيد ولي توان تامين هزينه‌اش را نداشته باشيد، هدف‌تان دست‌يافتني نخواهد بود.

• انگيزه‌بخش باشد: نبايد هدف‌تان را جوري مشخص کنيد که وقتي سراغش مي‌رويد، لرزه به اندام‌تان بيفتد. هر چه‌قدر هدف‌تان انگيزه بيشتري در شما براي ادامه مسير ايجاد کند، راحت‌تر با آن کنار مي‌آييد و آن را دنبال مي‌کنيد.

• زمان‌بندي داشته باشد: مشخص کنيد که تا چه زماني مي‌خواهيد اين هدف را تحقق بخشيد. همين که معلوم کنيد که تاريخ رسيدن به آن هدف چه زماني است، خودش باعث ايجاد انگيزه در شما خواهد شد. بهتر است يک زمان کلي براي پايان دستيابي به هدف مشخص کنيد و در حد واسط اين زمان هم تاريخ‌هاي کوتاه‌مدت‌تري را معلوم کنيد که به اهداف جزيي‌تر برسيد. مثلا بگوييد دوره زبان انگليسي را ظرف دو سال تمام مي‌کنم ولي تا شش ماه اول، امتحان بخش مکالمه را خواهم داد. حتما لازم است اهداف‌تان را بنويسيد. خود نوشتن کمک مي‌کند تا هدف برايتان شفاف‌تر و دقيق‌تر شود. نمونه‌اي از يک هدف تکميل شده را در اينجا آورده‌ايم: «يادگيري مهارت صحبت کردن به زبان انگليسي از ابتداي دوره دانشگاه تا پايان دوره کارشناسي (چهار سال) با متد... موسسه... در کلاس‌هاي گروهي حضوري همراه با شرکت در امتحانات ساليانه.»

جدا از اينکه نوشتن اهداف‌تان بايد مطابق با مواردي باشد که در ترسيم چرخ موفقيت آورده بوديد، بايد شامل مشخصه‌هاي زير هم باشد:

• دانش مورد نياز براي رسيدن به هدف: يعني براي رسيدن به آن هدف، بايد چه چيزهايي ياد بگيريد و چه دوره‌هايي را بگذرانيد.

• نگرش و عقيده مورد نياز

• تجربه‌هاي مورد نياز

• مهارت‌هاي مورد نياز: اين بخش به همراه دانش مورد نياز، از مهم‌ترين چيزها هستند.

• رفتارهاي مورد نياز: مثلا اينکه براي رسيدن به يک هدف لازم باشد «روابط عمومي» خود را قوي‌ کنيد.

هدف‌هاي وسط راه

تعيين هدف‌هاي وسط راه (اصطلاحا حدواسط) يکي از روش‌هاي موفق در طي کردن پله‌هاي موفقيت است. اجازه بدهيد با ارايه يک مثال، اهميت هدف‌هاي حد واسط را بهتر نشان دهيم. فرض کنيد که شما مي‌خواهيد با خودروي خود به يک مسافرت نسبتا دور برويد. مثلا از تهران به شيراز. پس رسيدن به شيراز، هدف و مقصود نهايي شماست اما تا رسيدن به آن مقصد، مجبور هستيد توقف‌گاه‌هايي را در بين راه مشخص کنيد تا وقتي به آنجا مي‌رسيد، اندکي بتوانيد بايستيد، تجديد نيرو کنيد، غذاي مورد نيازتان را صرف کنيد و سوخت‌گيري و تعميرات خودروي‌تان را انجام دهيد. اگر چنين توقف‌گاه‌هايي را پيش‌بيني نکنيد، ممکن است رسيدن شما به هدف اصلي، با دشواري زياد همراه شود يا اصلا به مقصود اصلي نرسيد. پس ضرورت دارد که براي هر کدام از اهدافي که با توجه به اين چرخ موفقيت براي خود تعيين مي‌کنيد، پله‌هاي موفقيت حد واسط را هم مشخص کنيد.

خلاصه اين‌که

براي آنکه بتوانيد شروع کنيد، بايد اين مراحل را از ابتدا تا انتها انجام دهيد:

1) اهداف‌تان را مشخص کنيد.

2) اهداف‌تان را اولويت‌بندي کنيد.

3) براي رسيدن به اين اهداف، برنامه‌تان را تنظيم کنيد.

4) مراحل انجام برنامه را آغاز کنيد.

5) نتايجي را که به دست مي‌آوريد، کنترل کنيد تا در مسير رسيدن به هدف‌تان باشند.

6) با توجه به نتايجي که به دست مي‌آوريد، اقدامات‌تان را تنظيم و يا اصلاح کنيد.

7) مراحل 3 تا 6 را تکرار کنيد تا به نتيجه نهايي برسيد.

نکته پاياني اينکه، اطلاعات اين چرخ موفقيت، بايد هرچندوقت يک بار جديد و اصطلاحا به روز شود چراکه توانمندي‌ها و مهارت‌هاي افراد در شرايط مختلف سني و در دوران‌هاي زندگي، متفاوت خواهد بود.

ترسيم چرخ موفقيت به شما کمک مي کند تا نقطه ضعف هاي خود را بشناسيد و ارتقا دهيد

منبع   : هفته نامه سلامت 23/3/1388